۱۰حقيقت جالب درباره مغز
۱۰حقيقت جالب درباره مغز
طي تاريخ مغز انسان در ناديده گرفته شدن خود نقش بسيار خوبي را ايفا كرده است. تمامي انسان ها از مصريان باستان گرفته تا ارسطو اهميت چنداني به نقش ماده مرموزي كه ميان 2 گوش انسان قرار گفته است نداده اند. آناتومي شناس معروف "گالن" به مغز به عنوان فرمانده حركات و صحبت كردن بدن انسان اعتبار داد اما حتي او نيز توجه چنداني به ماده سفيد و خاكستري مغز نداشت. امروزه تحقيقات و پيشرفتهاي تكنولوژيكي امكان مشاهده نزديك مغز انسان را به وجود آورده است و يافته هايي كه به واسطه اين تكنولوژي ها به دست آمده اند مي توانند افرادي مانند" گالن" را نيز شگفت زده كنند:
1- مغز انسان بسيار بزرگ است:
ميانگين وزن مغز يك فرد بالغ 3/1 تا 4/1 كيلوگرم است. برخي از جراحان مغز و اعصاب ، بافت مغز زنده را مانند خميردندان و مواد نيمه جامد ديگر توصيف مي كنند. در حدود80 درصد از محتوي جمجمه انسان را مغز فرا گرفته است و مابقي آن از ميزان يكساني خون و مايع نخاعي انباشته شده است به بياني ديگر حجم مواد انباشته شده در جمجمه انسان با گنجايش بطري 2 ليتري آب معدني برابري مي كند.
2- اما در حال كوچك شدن است:
انسان هاي ماقبل تاريخ از مغزهاي بسيار بزرگتري برخوردار بوده اند و مطالعات نشان مي دهند مغز انسان از 5 هزار سال پيش تا كنون در حدود 150 سانتيمتر مكعب كوچكتر شده است كه اين ميزان با 10 درصد از كل حجم مغز برابري مي كند. تا كنون دليل اين كاهش حجم مغز مشخص نشده اما برخي بر اين باورند كه اين كاهش حجم با افزايش كارآيي مغز همراه شده است. برخي ديگر بر اين باورند كه به دليل عدم نياز به فك هاي مقاوم براي جويدن مواد غذايي سخت، جمجمه انسان رو به كوچك تر شدن گذاشته است. با اين همه تا كنون شواهدي بر اين موضوع كه كوچك شدن مغز از ميزان هوشمندي انسان ها كاسته است يا نه به دست نيامده است.
3- مغز انسان انرژي خوار است :
اين عضو حياتي كه تنها 2 درصد از وزن بدن را تشكيل مي دهد درحدود 20 درصد از اكسيژن و 25 درصد از گلوكز خون را مصرف مي كند. اين ميزان مصرف انرژي مباحثاتي را در ميان دانشمندان به راه انداخته است تا دريابند چه ماده غذايي منجر به تكامل يافتن مغز بزرگ در انسان شده است.در ابتدا گوشت به عنوان عامل آغاز اين تكامل انتخاب شد اما به دليل غير قابل اتكا بودن اين منبع غذايي دانشمندان گياهان غني از انرژي را به عنوان ماده غذايي انتخاب كردند كه باعث تكامل يافتن مغز انسان شده است. از ديگر نظريه هايي كه براي توضيح تكامل مغز ارائه شده اند مي توان به تغييرات آب و هوايي، نياز محيطي و رقابت هاي اجتماعي اشاره كرد.
4- چين خوردگي هاي مغز انسان را هوشمند مي كنند :
سطح مغز انسان از شيارهاي عميقي در هم پيچيده شده و از فرورفتگي هاو برآمدگي ها یی تشكيل شده است. اين سطح غشاي مغزي خوانده شده و منزلگاه 100 بيليون نورون يا سلول عصبي است. اين ساختار پيچيده به مغز امكان مي دهد تا در فضايي كوچك بيشتر فشرده شده و در نتيجه قدرت پردازش آن افزايش پيدا كند.
5- بيشتر سلول هاي مغز نورون ها هستند:
ديدگاه قديمي كه انسان تنها از 10 درصد از مغزش استفاده مي كند ديدگاهي نادرست است اما اكنون آشكار شده است زمينه به وجود آمدن اين ديدگاه در واقع اين است كه نورون ها تنها 10 درصد از مغز انسان را تشكيل مي دهند. بقيه سلول هاي مغزي كه بيش از نيمي از وزن مغز را به خود اختصاص داده اند سلول هاي " گلیا " نام دارند كه به زبان يوناني به معني چسب است. از اين رو در گذشته عصب شناسان معتقد بودند اين سلول ها براي در كنار هم نگاه داشتن نورون ها در مغز قرار دارند اما مطالعات جديد نشان داده اند كه نقش اين سلول ها محافظت و ايجاد ايمني براي رشد و عملكرد سيناپس ها است.
6- مغز باشگاهي خصوصي است :
ساختاري از سلول ها در سيستم خوني مغز كه ديواره خوني-مغزي نام دارد مانند نگهبانان در باشگاه هاي خصوصي تنها به چند مولكول اجازه ورود به بخش اصلي سيستم عصبي يعني مغز را مي دهد. مويرگ هايي كه تغذيه مغز را به عهده دارند در كنار سلول هايي كه به يكديگر چسبيده اند از ورود مولكول هاي بزرگ جلوگيري مي كنند، تنها پروتئين هاي ويژه اي اجازه دارند موادغذايي و مواد ديگر مورد نياز مغز را به داخل ببرند. اين ديواره در عين محافظت از مغز گاه مي تواند از ورود داروهاي حياتي به مغز نيز جلوگيري كنند. تنها راهي كه تا كنون توانسته است ورود داروها از ميان اين مانع مغزي را امكانپذير سازد فناوري نانو بوده است. در مطالعاتي كه در سال 2009 در رابطه با درمان سرطان انجام گرفته بود دانشمندان توانستند نانوذرات ويژه اي را از ميان اين ديواره عبور داده و به ديواره تومورهاي سرطاني اتصال دهند. در آينده مي توان با تركيب نانو ذرات و داروهاي شيمي درماني روشي موثر براي از بين بردن تومورهاي مغزي به وجود آورد.
7- مغز در ابتدا به شكل لوله اي كوچك است :
پايه هاي مغز در اولين روزهاي شكل گيري جنين بنا گذاشته مي شوند. 3 هفته پس از شكل گرفتن جنين لايه اي از سلول هاي بنيادين كه صفحه عصبي نام دارد شكل گرفته و به لوله اي عصبي تبديل مي شود. اين نسج در واقع سيستم مركزي عصبي را به وجود مي آورد. لوله عصبي از ابتدايي ترين مراحل رشد جنين شكل گرفته و از ديگر بخش ها متمايز مي شود و شكل گيري نورون ها و ديگر سلول ها نيز از 3 ماهه دوم آغاز خواهد شد. چين خوردگي هاي مغز بسيار دير آغاز مي شود و در24 هفتگي تعداد بسيار كمي از اين چين خوردگي ها بر روي سطح مغز مشاهده مي شود.
8- مغز كاملاتكامل نيافته است :
نقطه اوج رشد ماده خاكستري مغز به دوران بلوغ انسان تعلق دارد و در دوران نوجواني و با گسترش بخش هاي قدامي مغز كه با قضاوت و تصميم گيري در ارتباط هستند تكامل بيشتري پيدا مي كند. مطالعات نشان داده اند بخش هايي كه با عملكرد چندگانه انسان در ارتباط است تا 16 يا 17 سالگي به طور كامل تكميل نمي شوند و بسياري از ديگر توانايي هاي مغز تا 20 سالگي به تكامل مي رسند.
9- مغز هرگز از تغيير دست بر نمي دارد :
زماني دانشمندان بر اين باور بودند كه با پشت سر گذاشتن جواني، توانايي شكل گيري اتصالات نوروني جديد نيز در انسان متوقف مي شود. ديدگاهي كه در سال 2007 مردود اعلام شد و دانشمندان دريافتند مغز در شرايط مختلف توانايي تشكيل دادن نورون هاي جديد را دارد و مغزمي تواند در دوران بزرگسالي نيز اتصالات جديد نوروني بسازد. همچنين تحقيقات بر روي مراقبه يا مديتيشن نشان داده است تمرين دادن شديد مغز مي تواند ساختار و عملكرد مغز را تغيير دهد.
10- زنان از اين پس ديگر ونوسي نيستند:
فرهنگ هاي عام مي گويند مغز زن و مرد با يكديگر تفاوت دارند. درست است كه هورمون هاي زنان و مردان بر روي گسترش مغز تاثيرات متفاوتي دارد و تا كنون تفاوت هايي در زمينه شيوه هاي احساس درد، تصميم گيري هاي اجتماعي و كنار آمدن با فشارهاي روحي ميان زنان و مردان كشف شده است اما در واقع بيشترين بخش مغز و قدرت مغزي زنان و مردان با يكديگر يكسان هستند . مطالعاتي كه در زمينه تفاوت هاي جنسيتي انجام گرفته نشان مي دهند 78 درصد از تفاوت هاي جنسيتي گزارش شده نزديك به صفر يا بسيار كوچك بوده اند. همچنين اين مطالعات شايعات موجود در رابطه با توانايي هاي مختلف جنسيت هاي متفاوت را رد كرده است. مطالعه اي كه در ژانويه سال جاري بر روي نيم ميليون دختر و پسر از 69 كشور جهان انجام گرفت نشان داد هيچ اختلافي در توانايي محاسبه و رياضيات ميان اين 2 جنسيت وجود ندارد.
انتخاب مطلب و ویرایش : حبیبی
منبع : روزنامه آفتاب يزد، شماره 2931 به تاريخ 18/3/89 صفحه 5 (بيشنر بدانيم)